Hỏi: Khi bố mẹ làm ly hôn thì con dưới 36 tháng tuổi sẽ do ai nuôi dưỡng, pháp luật hôn nhân quy định như thế nào về vấn đề này? Bạn đọc N M hỏi.
Trả lời:
Theo Luật sư Nguyễn Văn Cảnh, Giám đốc Công ty Luật TNHH Nguyễn Cảnh, về nguyên tắc khi ly hôn con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi. Tuy nhiên, trong một số trường hợp thì cha hoặc người khác sẽ nuôi con nhằm phù hợp với lợi ích của con.
Tại khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định “Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con”.
Như vậy, pháp luật xác định việc giao con dưới 36 tháng tuổi cho mẹ là nguyên tắc ưu tiên, xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý và nhu cầu chăm sóc đặc biệt của trẻ ở độ tuổi này. Tuy nhiên, đây không phải là quyền tuyệt đối của người mẹ. Trong một số trường hợp, nếu xét thấy việc giao con cho mẹ không bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ, Tòa án có thể quyết định không giao con dưới 36 tháng tuổi cho người mẹ trực tiếp nuôi dưỡng.
Quy định tại Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 được hướng dẫn cụ thể tại khoản 3 Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng thẩm phán Toà án nhân dân tối cao. Theo đó, người mẹ được xác định là không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con và không được giao nuôi con dưới 36 tháng tuổi khi thuộc một trong các trường hợp sau:
Thứ nhất, người mẹ mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bị bệnh nặng khác mà không thể tự chăm sóc bản thân hoặc không thể trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.Ví dụ: Trường hợp người mẹ bị đột quỵ và liệt nửa người, không còn khả năng đi lại thì Tòa án không giao con dưới 36 tháng tuổi cho người mẹ trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
Thứ 2, người mẹ có thu nhập mỗi tháng thấp hơn một nửa tháng lương tối thiểu vùng tại nơi người mẹ đang cư trú và không có tài sản nào khác để trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con;
Luật sư Cảnh cũng lưu ý: Căn cứ khoản 1 Điều 3 Nghị định 293/2025/NĐ-CP ban hành ngày 10/11/2025, mức lương tối thiểu vùng hiện nay tại Vùng I, Vùng II, Vùng III và Vùng IV lần lượt là 5.310.000 đồng/tháng, 4.730.000 đồng/tháng, 4.140.000 đồng/tháng, 3.700.000 đồng/tháng.Ví dụ: Người mẹ đang sinh sống và làm việc tại phường Vũng Tàu, thành phố Hồ Chí Minh thì căn cứ theo Theo Phụ lục ban hành kèm theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP phường Vũng Tàu là Vùng I, có nghĩa người mẹ phải có mức thu nhập thấp nhất là ½ tháng lương tối thiểu vùng là: 5.310.000 đồng/ 2= 2.655.000 đồng thì mới đủ 01 trong các điều kiện để xem xét để dành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi.
Thứ 3, người mẹ không có điều kiện về thời gian tối thiểu để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
Tuy nhiên, tại Khoản 4 Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP cũng quy định trường hợp điều kiện trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con của người cha không tốt hơn điều kiện của người mẹ hướng dẫn tại khoản 3 Điều này thì Tòa án quyết định giao con cho mẹ trực tiếp nuôi.
Ngoài các trường hợp nêu trên, Điều 85 Luật hôn nhân và Gia đình 2014 còn quy định về hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên (bao gồm trường hợp con dưới 36 tháng tuổi). Theo đó, Toà án có thể hạn chế hoặc tước quyền của cha, mẹ, nếu:
– Xâm phạm nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của con;
– Ngược đãi, hành hạ con;
– Có lối sống đồi truỵ;
– Xúi giục, ép buộc con làm việc trái pháp luật, trái đạo đức xã hội
– Hoặc có hành vi khác gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của con.
Việc giao con dưới 36 tháng tuổi cho mẹ là nguyên tắc ưu tiên của pháp luật, nhưng không phải là quyền tuyệt đối. Trong mọi trường hợp, Tòa án sẽ xem xét toàn diện các yếu tố để đảm bảo lợi ích tốt nhất cho trẻ em, đặt lợi ích tốt nhất của trẻ làm tiêu chí cao nhất khi giải quyết tranh chấp quyền nuôi con. Và chỉ khi có căn cứ rõ ràng, được chứng minh bằng tài liệu, chứng cứ hợp pháp, Tòa án mới quyết định không giao con dưới 36 tháng tuổi cho người mẹ trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng.
